HISTORIA | 2015-01-18

Nekropol zabytkowy w Piatigorsku: polskie ślady

Nekropol zabytkowy w Piatigorsku: polskie ślady


Piatigorsk to obecnie duże miasto na południu Rosji, od stycznia 2010 r stolica Północnokaukaskiego okręgu federalnego. Warto zaznaczyć, iż miasto uzyskało obecną nazwę a zarazem i prawa miejskie w 1830 r. Przed tym, od 1780 r., miasto istniało jako twierdza Konsatntynogorskaja, lub poporostu Konstantynogorsk. Pod taką nazwą opisał go wiosną 1798 r. Jan Chrabia Potocki . W ten sposób, już na przełomie XVIII- XIX wieku Polacy trafiali tam pojedyńczo.
Sytuacja ta zmieniła się radykalnie po porażce armii napoleońskiej, kiedy około 10 000 polskich jeńców tej armii zostało wysłano na Kaukaz . Niestety, nie udało się określić ogólną liczbę Polaków, zesłanych do Konstantynogorska. Należy jednak przypuszczać, iż było ich powyżej stu osób – inaczej na Kaukazie Północnym powstaloby miasto polskie. Później, po uzyskaniu prawa do powritu do domu skorzystało z tego prawa ok. 8 000 Polaków — jeńców kaukaskich. W ten sposób powstała w Piatigorsku (wtedy jeszcze Konstantynogorsku) wspólnota polska, która znacznie się rozszerzyła po stlumieniu powstania listopadowego. Zresztą nie wszyscy Polacy w regionie i w mieście przebywali tam jako jeńcy czy zesłańcy. Przykładem ołśniewającej kariery może służyć los genarał-majora Marcelina Olszewskiego, w latach 1843-1846 gubernatora cywilnego obwodu kaukaskiego .
W 1824 roku przy zboczu góry Maszuk, przy której stoj Piatigorsk, został założony cmentarz miejski, który na szczęście istnieje po dziś dzień jako Nekropol zabytkowy .
Na tym cmentarzysku udało nam się przez kilka ostatnich lat znaleźć nagrobki polskie. Wszystkie takie nagrobki z XIX wieku wykonane zostały z białego kamienia, wydobywanego tuż w okolicach Piatigorska, na zboczu Maszuka.
Pierwszym wśród takich zabytków warto zaznaczyć nagrobek Wincentyny Grudzińskiej, która urodziła się w 1828 roku i zmarła w roku 1849. Jej nagrobek ma kształt steły o pomiarach 24 cm + 23 cm + 23 cn. Pyramida na szczycie tej stelły ma wysokość 9 cm. Litery na nagrobku mają wysokość 3,5 cm.
Tuż obok tego pomnika znajduje się nagrobek Wandy Rubanewskiej. Daty jej urodzin i śmierci nie są znane.
W związku z tym, że na początku okresu radzieckiego na tym cmentarzysku często wykorzystano ze starych nagrobków dla nowych grobów zasługuje na uwagę nagrobek czerwonoarmisty A.I. Prudnikowa, który poległ 10 czerwca roku 1939. Dla jego nagrobku wzkorzystana została przewrócona do góry nogami stela z nagrobku Jana Nepomucena Dejbela, który zmarł 20 czerwca 1873 roku. Stela ma ksztalt 56 cm x 49 cm x 44 cm. Litery jego nazwiska mają wysokość 8 cm, daty jego śmierci – 5 cm, pozostałe litery – 3-3,5 cm. Z drugiej zaś strony szczątkui członków rodziny Kondratowicz-Dejbel zostały przeniesione z grobowca przy zabytkowym kościele katolickim na Nekropol i ponownie pochowane tam około 1990 roku.
Stela z nagrobku doktora medycyny Aleksandra Grabowskiego o kształcie 80 cm x 37 cm x 20 cm lezy na ziemi niedaleko nagrobków innych lekarzy na tym zabytkowym cmentarzysku.
W innej części Nekropola znajduje się sarkofarzec (nagrobek o kształcie płyty kamiennej o kształcje trapecji) Augustyny Niskowskiej, która zmarła 10 listopada 1886 roku. Płyta t ama długość 142 cm, wysokość 32 cm i szerokość 46 i 35 cm.
Podobny ksztalt ma nagrobek pólkownika rosyjskiej armii cesarskiej Józefa Górskiego, który urodził się w Warszawie w 1843 roku i zmarł w Piatigorsku w roku 1888. Ten nagrobek ma pomiary: długość 155 cm, wysokość 35 cm i szerokość 74 i 64 cm. Na obydwóch nagrobkach są wizerunki krzyży katolickich z pókulą na dole. Napis na nagrobku Górskiego kończy się napisem: „Przechodniu, westchnij o jego duszę”.
W ten sposób już krótki przegląd nagrobków polskich z XIX wieku pokazuje znaczną obecność Polaków w tej miejscowości i wpływ żywiołu polskiego na tryb życia miasta i regionu.

Dr Aleksander Bogolubow,
Piatigorsk, Rosja

zdjęcia autora